Menu

Call for peace

On the 27th of October 1986 representatives of 13 different religions gathered at John Paul II’s invitation in Assisi, St Francis’ hometown, united by a common goal: prayer for freedom.

Asyż, widok miasta od strony bazyliki św. Franciszka i klasztoru franciszkanów. Fot. Piotr Strasz
8 Grudnia 1967
Papież Paweł VI ogłasza 1 stycznia Światowym Dniem Pokoju. 
25 Stycznia 1986
Jan Paweł II zapowiada Dzień Modlitw o Pokój w Asyżu. 
13 Kwietnia 1986
Wizyta papieża w rzymskiej Synagodze Większej.
4 Października 1986
Pielgrzymka zagraniczna papieża do Francji. W Lyonie Jan Paweł II zaapelował o zaprzestanie walk w dniu spotkania w Asyżu.
27 Października 1986
Międzynarodowy Dzień Modlitw w Asyżu. Całodzienne uroczystości mające miejsce w wielu lokalizacjach Asyżu m.in. W bazylice Matki Boskiej Anielskiej, katedrze Św. Rufina oraz w bazylice Św. Franciszka. 
28 Października 1986
Asyż, robocze rozmowy z delegacjami religii świata prowadzone przez dykasterie watykańskie zajmujące się dialogiem międzyreligijnym. 
29 Października 1986
Zaproszenie uczestników Światowego Dnia Modlitw o Pokój do Watykanu na spotkanie pożegnalne. 
6 Listopada 1986
Audiencja Jana Pawła II dla uczestników Międzynarodowego Katolicko-Żydowskiego Kolokwium Teologicznego.
Sounds of war had faded
At the end of the meeting in 1986, Pope John Paul II addressed the audience with these words:

The Pope announced the World Day of Prayer for Peace in January 1986. It was at this time that several armed conflicts were taking place, the Cold War had yet to come to an end and the threat of a nuclear conflict was more real than ever. Later that year, in April, the explosion at Chernobyl power plant caused many deaths and an ecological disaster.
The prayer for peace was scheduled for 27th October. The Pope emphasised that the prayers wouldn’t be simultaneous to avoid accusations of religious syncretism. The invitation reached 47 delegations of 13 religions: Christianity, Judaism, Islam, Buddhism, Hinduism, along with others. John Paul II said that this time was dedicated for prayer, silence, pilgrimage and fast. Representatives of different religions prayed in one spot one after another, in accordance with their beliefs. They also were designated separate places for prayer. The Pope led the meeting of Christians of different churches in the basilica of St Rufinus. Also, he encouraged engaging in “looking for full unity and overcoming the differences that still exist between us”.
The event had a global reach. In many places a truce was called for the event’s duration.


Peace binds us together

It is, in fact, my faith conviction which has made me turn to you, representatives of the Christian Churches and Ecclesial Communities and World Religions, in deep love and respect.
With the other Christians we share many convictions and, particularly, in what concerns peace.
With the World Religions we share a common respect of and obedience to conscience, which teaches all of us to seek the truth, to love and serve all individuals and people, and therefore to make peace among nations.(...)

 For the first time in history, we have come together from every where, Christian Churches and Ecclesial Communities, and World Religions, in this sacred place dedicated to Saint Francis, to witness before the world, each according to his own conviction, about the transcendent quality of peace.
The form and content of our prayers are very different, as we have seen, and there can be no question of reducing them to a kind of common denominator.
Yes, in this very difference we have perhaps discovered anew that, regarding the problem of peace and its relation to religious commitment, there is something which binds us together.
The challenge of peace, as it is presently posed to every human conscience, is the problem of a reasonable quality of life for all, the problem of survival for humanity, the problem of life and death.

Next "Assisis"
The Pope would go on to announce similar events four times over. The second interreligious meeting in Assisi took place in 2002, as an answer to the September 11th terrorist attacks.
The "Spirit of Assisi" has found many followers, among whom it is worth mentioning the Roman Community Sant'Egidio. The fruit of the 1986 meeting is the International Meeting of Prayer for Peace, organised by this community (from 1987 to the present day) every year in a different city, bringing together representatives of different religions.

25 years after the first such meeting, the Pope at the time, Benedict the XVI organised the Day of Reflection, Dialogue and Prayer for Peace and Justice “Pilgrims of truth, pilgrims of peace”. The event gathered representatives of 12 religions.
Assisi, the hometown of St Francis was also chosen by the current Pope Francis for the signing of his encyclical about fraternity and social friendship - “Fratelli Tutti”. This event took place on 3rd October 2020.
Pokój nosi imię Jezusa Chrystusa
Po około trzech godzinach delegaci zeszli się w ciszy z różnych kościołów, placów i innych zakątków Asyżu na dziedziniec przed kolejną bazyliką – Świętego Franciszka. Tutaj pod gołym niebem, po wprowadzeniu wygłoszonym przez przewodniczącego Papieskiej Rady „Iustitia et Pax” kard. Rogera Etchegaraya, przedstawiciele religii i kościołów w ustalonej kolejności jeden po drugim odmawiali swoje krótkie modlitwy. Jako ostatni modlili się chrześcijanie: wiceprzewodnicząca Światowej Federacji Luterańskiej Susanna Telewova, arcybiskup Canterbury Robert Runcie i arcybiskup Metody z Patriarchatu Ekumenicznego. Papież zaintonował Modlitwę Pańską, a młodzież wręczyła obecnym małe drzewka oliwne.

Ojciec Święty przemówił na zakończenie tej ostatniej zaplanowanej części Światowego Dnia Modlitw. Mówił między innymi:
„Po raz pierwszy w historii spotkaliśmy się: kościoły chrześcijańskie, wspólnoty kościelne i religie świata, w tym świętym miejscu poświęconym św. Franciszkowi, aby złożyć świadectwo przed światem, każdy z nas zgodnie ze swoimi przekonaniami, że pokój ma charakter transcendentny.

Jak widzieliśmy, forma i treść naszych modlitw są bardzo różne i nie ma mowy o tym, by je sprowadzać do wspólnego mianownika. Ale w tym zróżnicowaniu może odkryliśmy na nowo, że – jeśli chodzi o problem pokoju i jego związek z zaangażowaniem religijnym – jest jednak coś, co nas łączy.

Wyzwanie, jakim jest pokój, które dziś stoi przed każdym ludzkim sumieniem, przekracza różnice religijne. Jest to problem racjonalnej jakości życia dla wszystkich, problem przetrwania ludzkości, problem życia i śmierci. (...)
Dlatego każdy z nas modli się o pokój. Nawet jeśli rozmaicie pojmujemy, i jest tak naprawdę, związek między tą Rzeczywistością i darem pokoju, zgodnie z naszymi różnymi przekonaniami religijnymi, to wszyscy stwierdzamy, że taki związek istnieje.
To właśnie wyrażamy, modląc się o pokój.

Ja zaś pokornie powtarzam to, o czym jestem przekonany: pokój nosi imię Jezusa Chrystusa”.
Po tej deklaracji padły słowa, które dla niektórych wydały się kontrowersyjne, chociaż po latach, znając styl Jana Pawła II, można powiedzieć, że jak najbardziej wpisują się w jego pontyfikat:
„Ale równocześnie gotów jestem przyznać z pokorą, że katolicy nie zawsze byli wierni temu przeświadczeniu swojej wiary. Nie zawsze byliśmy »czyniącymi pokój«. Toteż dla nas, a może także w pewnym sensie dla wszystkich, to spotkanie w Asyżu jest aktem pokuty. Modliliśmy się – każdy na swój sposób, pościliśmy, szliśmy razem”.

Dolny dziedziniec przed bazyliką św. Franciszka. Miejsce ostatniego etapu Dnia Modlitw o Pokój. Fot. Wojtek Hintzke (Pixabay)

Po zakończeniu oficjalnej części Dnia Modlitw o Pokój jego uczestnicy pozostali jeszcze jeden dzień w Asyżu, gdzie miały miejsce robocze rozmowy prowadzone przez dykasterie watykańskie zajmujące się dialogiem międzyreligijnym. Po tych spotkaniach wszyscy zostali jeszcze raz przyjęci w Watykanie przez Ojca Świętego, który żegnając delegatów, powiedział na zakończenie:
„Wczoraj upłynęło dokładnie dwadzieścia jeden lat od chwili, kiedy Sobór Watykański II ogłosił deklarację o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich Nostra aetate. Sekretariatowi dla Niechrześcijan zostało powierzone podejmowanie i rozwijanie dialogu. Dziękuję wam za współpracę z Sekretariatem i Kościołem katolickim w waszych ojczyznach. Niechaj ta współpraca, przebiegając we wzajemnym szacunku, sprawi, że będziemy mogli uczynić wiele dobrego w świecie, który staje się coraz bardziej materialistyczny i niewierzący”.
Duch Asyżu
Tuż po spotkaniu międzynarodowe media wręcz entuzjastyczne rozpisywały się o śmiałej inicjatywie papieża Polaka, akcentując głównie jej przełomowy charakter w dziedzinie zbliżenia kultur i religii, mniej miejsca poświęcając głównemu papieskiemu przesłaniu – propagowaniu modlitwy, uznaniu jej za niezbędny składnik pokojowych działań.

Wielu katolików uznało, że Dni Modlitw o Pokój były przepełnione duchem ewangelicznym, że wypływały z realizacji zasady chrześcijańskiej tolerancji i pokojowej koegzystencji między religiami, jednak nie wszyscy. Pomimo wielu papieskich zapewnień i ostrożności przy wyrażaniu symbolicznych gestów część środowisk katolickich odebrała to spotkanie jako wydarzenie relatywizujące i osłabiające doktrynę Kościoła.

Od początku ostro krytykowało je Bractwo Kapłańskie św. Piusa X, którego założyciel, abp Marcel Lefebvre zarzucił papieżowi „upokorzenie” katolicyzmu. Powoływano się na fakt, że w czasie modłów buddystów na ołtarzu w jednej z kaplic stanął posążek Buddy, co uznano za profanację świątyni.

Do dzisiaj opinie o spotkaniu są podzielone, zarówno pod względem osiągnięcia głównych zakładanych celów, jak również wspomnianych wyżej kontrowersji. Z całą pewnością spotkanie w Asyżu było odważnym posunięciem Jana Pawła II, który widział sens w okazywaniu szacunku wobec przedstawicieli innych kultur, religii, wyznań, bez rezygnacji z własnych przekonań, z głoszenia prawd własnej wiary. Niewątpliwie zależało mu na porozumieniu nie w kwestiach religijnych, bo tutaj zarówno on sam, jak i zaproszeni goście nie byli skłonni do kompromisów, ale w kwestii utrzymania pokoju.

Uczciwie jego postawę ocenił po latach szwajcarski duchowny – Joseph Bisig FSSP, do 1988 roku członek konserwatywnego Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X, później jeden z założycieli Bractwa Kapłańskiego Świętego Piotra: „Nie dostrzegam nic złego w fakcie, że katolicy spotykają się z niekatolikami, że wspólnie rozmawiają etc. Asyż miał w jakimś sensie ogromne znaczenie w tamtych czasach, gdzie w ramach modlitwy o pokój spotkali się ze sobą wyznawcy różnych religii, kultur etc., aczkolwiek zaznaczyć należy, iż nie było wspólnotowej modlitwy, ale każdy modlił się z osobna. Pamiętać należy, że były to jeszcze czasy potencjalnego zagrożenia, trwała zimna wojna, istniało niebezpieczeństwo konfliktu atomowego, i wtedy właśnie przedstawiciele rożnych religii zostali wezwani przez papieża do modlitwy o pokój. Taki cel przyświecał temu spotkaniu i żaden inny. (…) A przecież podczas tego spotkania Ojciec Święty wygłosił mowę, w której dał świadectwo o boskości Jezusa Chrystusa. To było bardzo ważne, ponieważ znajdowali się tam ludzie, którzy w Bóstwo Chrystusa nie wierzą” (W Drodze 1999, nr 1).

Papież Jan Paweł II ogłaszał Dni Modlitw o Pokój jeszcze cztery razy:
  • 28 października 1988 roku – w Rzymie;
  • 23 stycznia 1994 roku – na Bałkanach;
  • 15 czerwca 1994 roku – w Rwandzie (gdzie trwała krwawa wojna domowa);
  • 24 stycznia 2002 roku – ponownie w Asyżu.

Ostatnie spotkanie z przywódcami religijnymi w Asyżu, które odbyło się w 2002 roku, było odpowiedzią na zamachy z 11 września 2001 roku.

„Duch Asyżu” znalazł wielu naśladowców, spośród których warto wymienić rzymską Wspólnotę św. Idziego (Sant' Egidio). Owocem spotkania z 1986 roku są organizowane przez tę wspólnotę od 1987 roku Międzynarodowe Spotkania Modlitwy o Pokój, co roku w innym mieście, do którego zapraszani są przedstawicieli różnych religii.

Spotkanie w Asyżu w 2011 roku. Wystąpienia delegatów przed bazyliką św. Franciszka. Fot. Stephan Kölliker (Wikipedia EN)

25 lat po pierwszym „Asyżu”, z inicjatywy Benedykta XVI, w mieście św. Franciszka odbył się międzyreligijny Dzień Refleksji, Dialogu i Modlitwy o Pokój i Sprawiedliwość na Świecie „Pielgrzymi prawdy, pielgrzymi pokoju”.
Asyż wybrał również obecny papież Franciszek jako miejsce podpisania encykliki Fratelli Tutti o pokoju, braterstwie i przyjaźni społecznej. Miało to miejsce 3 października 2020 roku.

Autor tekstu: Piotr Strasz,
Centrum Myśli Jana Pawła II
Event Place
Choose location...
Keywords